Παρασκευή, 20 Οκτωβρίου, 2017 - 20:19

Δημήτρης Μυταράς: Ο Έλληνας έγινε αγενής

Για μένα οι πολιτικοί στην Ελλάδα φταίνε πάρα πολύ για την πορεία του Έλληνα. Τον γέμισαν με κολακείες, ρουσφέτια, για να τους ψηφίσει

-Ποιο είναι το πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε κατά βάση οι Έλληνες;

Δ. Μ. Επειδή λόγω της τέχνης ήμουν πάντα μέσα στα σχολεία, το πρόβλημα της χώρας μας είναι η παιδεία! Πολιτισμός χωρίς παιδεία δεν υπάρχει. Οι αρχαίοι Έλληνες το είχαν διαπιστώσει αυτό. Γι’ αυτό είχαν από νηπιακή ηλικία αυστηρούς παιδαγωγούς. Δεν άφησαν τα παιδιά τους να μεγαλώνουν στους δρόμους. Μόνο μέσω της παιδείας διαμορφώνεις ηθική υπόσταση. Η παιδεία σήμερα στα πανεπιστήμια βρίσκεται σε αισχρό χάλι.

-Γιατί το λέτε αυτό;

Δ. Μ. Γιατί οι καθηγητές δεν μπορούν να διδάξουν. Τα πανεπιστήμια βρίσκονται κάτω από κομματικό έλεγχο. Για μένα είναι φριχτός ο νόμος που δίνει όλα τα προνόμια στους φοιτητές. Δεν μπορεί ο φοιτητής να κάνει ό,τι θέλει. Τέλος, για μένα δεν υπάρχει παιδεία στην Ελλάδα όταν οι φοιτητές μπαίνουν και βγαίνουν από το μάθημα ό,τι ώρα θελήσουν και ασκούν λεκτική και σωματική βία στους καθηγητές τους. Τι να διδάξει ο καθηγητής με το φόβο της σωματικής βίας ή του κομματικού ελέγχου; Πείτε μου, παγκοσμίως που συμβαίνει αυτό; Μπορεί να έχει ελεύθερη γνώμη ο καθηγητής; Οι καθηγητές στο εξωτερικό είναι πρότυπα.

-Άρα σήμερα οι νέοι μας έχουν έλλειψη προτύπων;

Δ. Μ. Σωστά το πιάσατε! Σήμερα οι δάσκαλοι και οι καθηγητές δεν αποτελούν παραδείγματα, υποδείγματα ακέραια.

-Μήπως φταίνε και αυτοί;

Δ. Μ. Μπορεί. Όταν η αγωνία του Έλληνα εδώ και τριάντα χρόνια σταματά στο πως θα γίνει γρήγορα πλούσιος, για ποια παιδεία μιλάμε; Το γρήγορο όμως πάντα κρύβει προστυχιά. Δυστυχώς, η οικογένεια και το σχολείο δεν κατάφεραν να δώσουν αγωγή. Ο Έλληνας έγινε αγενής. Του λείπει ο σεβασμός.

-Διαπιστώνεται γενικότερα αυτήν την έλλειψη;

Δ. Μ. Γιατί εσείς δεν την διαπιστώνετε; Είναι πολιτικός λόγος αυτός που αρθρώνεται στη Βουλή; Είναι σωστός τρόπος συμπεριφοράς μεταξύ των πολιτικών στην τηλεόραση; Μέτρησα σε μια συζήτηση μεταξύ δύο πολιτικών πάνω από δέκα φορές τη φράση «ψεύδεστε, κύριε»…Για μένα οι πολιτικοί μας είναι υπεύθυνοι για την έλλειψη πολιτισμού. Πολιτισμός για μένα δεν είναι να πηγαίνεις σε εκθέσεις ζωγραφικής, σε θεατρικές παραστάσεις, σε συναυλίες, αυτά είναι τα παράπλευρα του πολιτισμού. Πολιτισμός είναι να βλέπεις πως περνά πεζός και να σταματάς με το αυτοκίνητο για να περάσει και να πετάς στο σωστό κάδο τα σκουπίδια για να ανακύκλωση. Πολιτισμός υπάρχει όταν οι άνθρωποι με αναπηρίες μπορούν να βγουν από το σπίτι τους, γιατί η πόλη αυτή τους παρέχει τις δυνατότητες να περπατήσουν με το καροτσάκι τους.

-Η τηλεόραση παράγει πολιτισμό;

Δ. Μ. Την τηλεόραση δεν την ενδιαφέρει ο πολιτισμός, αλλά η θεαματικότητα. Μα, δεν έχετε προσέξει ότι τα πιο ποιοτικά και καλά πράγματα στην τηλεόραση δεν έχουν τηλεθέαση; Η τηλεθέαση για μένα έχει πάντα πολλή πατσαβούρα και φασαρία! Για να έχεις τηλεθέαση πρέπει να διεγείρεις τα βασικά ένστικτα του ανθρώπου.

-Και στη ζωγραφική τα πράγματα πως πάνε; Βλέπουμε δεκάδες εκθέσεις κάθε χρόνο στην Αθήνα, αλλά λείπει η ελληνικότητα μέσα από αυτές. Το να έχει βάλει το μόριό του ένας γυμνός άνδρας μέσα σ’ ένα καρπούζι είναι τέχνη; Γιατί αυτό είδαμε στην Outlook…

Δ. Μ. Κοιτάξτε, υπάρχει η πρωτογενής τέχνη και η δευτερογενής. Η δευτερογενής είναι αυτή που μας έρχεται απ’ έξω, που δεν έχει ρίζες, που υιοθετείται. Είναι μια μεταποιητική τέχνη. Περιφρονεί το χώρο στον οποίο γεννήθηκε, δεν βλέπει σε βάθος τα πράγματα, αλλά μόνο εκκεντρικά. Τέτοια έργα βλέπουμε χιλιάδες στην Μπιενάλε Βενετίας. Η τέχνη πρέπει όμως να ξεκινάει από μέσα μας, από βαθιά προσωπική μας ανάγκη για έκφραση. Η τέχνη που ξεκινά από φιλοδοξία μας ή την πρωτοπορία δεν ακουμπάει πουθενά. Εγώ εύχομαι στους μαθητές στη Σχολή Καλών Τεχνών αλλά και ως ακαδημαϊκός ένα πράγμα στη ζωή τους: Το ταλέντο τους να είναι μεγαλύτερο από τη φιλοδοξία τους. Αν σε κινεί η φιλοδοξία στην τέχνη δεν αφήνεις γνήσια πράγματα πίσω σου. γνήσια πράγματα αφήνεις όταν έχεις κάτι να πεις.

-Από πού έρχεται η έμπνευση; Από πού πηγάζουν οι άγγελοι που φτιάχνετε;

Δ. Μ. Η μητέρα μου ήταν ζωγράφος, αλλά δεν τη γνώρισα παρά μέσα από τα έργα ζωγραφικής που μας άφησε. Εγώ ζωγράφιζα από μικρή ηλικία και τα εξέθετα στο κουρείο του πατέρα μου. Στη Σχολή Καλών Τεχνών μπήκα έβδομος. Δάσκαλος μου ήταν ο Γιάννης Μόραλης. Το 1975 εξελέγην καθηγητής στη Σχολή Καλών Τεχνών, το 1982 διαδέχτηκα τον Γιάννη Μόραλη στην έδρα του και τον επόμενο χρόνο εξελέγην πρύτανης. Η έμπνευση δεν ξέρω από πού έρχεται. Αυτό δεν το ελέγχω, έρχεται από μέσα μου. Δεν δουλεύω εγκεφαλικά, δεν το σκέπτομαι. Αλλά αυτός ο λυρισμός της Ελλάδας βγαίνει στα έργα μου. Η ίδια η Ελλάδα…
Όποιος ζει στην Ελλάδα γίνεται Έλληνας. Η Ελλάδα έχει μεγέθη. Η Ελλάδα, ως φως, ως τόπος, ως θάλασσα είναι το μέτρο. Τίποτα παραπάνω. Δεν είναι μπαρόκ η Ελλάδα. Δεν έχει υπερβολή!

-Πρωταγωνιστές στα έργα σας και τα σκυλιά…

Δ. Μ. Έχω πολύ μεγάλη αγάπη στα ζώα! Στη Χαλκίδα όπου γεννήθηκα και μεγάλωσα είχα στην αυλή του σπιτιού μου σκυλάκια. Τα σέβομαι τα ζώα. Είναι ψυχές που πρέπει να σέβεσαι. Μαζί με την κυρία Ναυσικά –δεν θέλει να λέω πολλά για αυτήν- έχουμε φτιάξει ένα χώρο για εκατό αδέσποτα σκυλιά και έχουμε μοιραστεί την ανατροφή τους…Συνεχίζω να μαζεύω αδέσποτα και έχω αφιερώσει και μια έκθεση για αυτά, την «Περιπλάνηση»…

-Το ταλέντο τι είναι;

Δ. Μ. Επιλογή από τη φύση. Η φύση επιλέγει τα ταλέντα. Είναι στο DNA του κάθε ανθρώπου. Για να βγει ένας φοβερός φιλόσοφος μπορεί να περάσουν και εκατό χρόνια. Τα ταλέντα δεν κατασκευάζονται. Αλλιώς θα είχαμε πολλά. Στη ζωή μπορεί να έχουμε όλοι ίσα δικαιώματα, αλλά κάποιοι λίγοι, μετρημένοι, έχουν τις ικανότητες για να γίνουν αστροφυσικοί, εφευρέτες, αθλητές επιδόσεων και πολιτικοί με όραμα. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος ήταν ένας πολιτικός με όραμα. Πείτε μου κάποιον άλλον…Στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια η εξουσία είναι κληρονομική σαν χρησικτησία…Χειρότερο και από βασιλεία!

-Γιατί την τέχνη δεν μπορούμε να την καταλάβουμε όλοι και ενώ ένας πίνακας για μένα είναι αφηρημένος και βλέπω μόνο χρώματα, ο άλλος βγάζει μια ολόκληρη ιστορία;

Δ. Μ. Γιατί ξέρει να τον διαβάσει. Δεν μπορείς για έναν πίνακα να πεις ένα ξερό μου αρέσει ή δεν μου αρέσει. Πρέπει να έχεις κουλτούρα για να τον διαβάσεις. Άλλο ο κυβισμός, άλλο ο ιμπρεσιονισμός, άλλο ο ρεαλισμός. Υπάρχουν κινήματα στην τέχνη. Κάποιοι ακούνε ένα κουαρτέτο του Μπετόβεν και δεν καταλαβαίνουν τη δυσκολία του ή το μεγαλείο του…Αφού δεν ξέρουν από κλασσική μουσική, τι να τους πει η συμφωνία; Ωραίο το συναίσθημα που σου προκαλεί η τέχνη, αλλά χρειάζεται και γνώσεις, κακά τα ψέματα. Δεν είχε άδικο ο Σωκράτης που τον ενδιέφερε πολύ η γνώμη που θα είχαν οι επαΐοντες…Αυτοί που γνώριζαν το αντικείμενο. Εσένα δεν σε νοιάζει να σ’ έχουν σε υπόληψη οι δημοσιογράφοι; Γιατί; Γιατί είναι οι καλύτεροι κριτές.

-Πόσους πίνακες έχετε ζωγραφίσει;

Δ. Μ. Έχω κάνει 4.000 έργα! Έχω κρατήσει και κάποια για τη συλλογή μου. Στεναχωριέμαι που δεν έχω κάποια έργα που έκανα στον καιρό της χούντας…

-Το υπουργείο Πολιτισμού θα φτιάξει ένα μουσείο για τον Δημήτρη Μυταρά;

Δ. Μ. Βρίσκεται ένα μουσείο υπό ανέγερση στη Χαλκίδα, αλλά εγώ δεν περιμένω τίποτα. Όταν δεν περιμένεις και πολλά πράγματα, είσαι πιο ήσυχος.

-Η Ακαδημία για τα όσα συμβαίνουν σήμερα, γιατί δεν παίρνει θέση;

Δ. Μ. Δεν μπορώ να κρίνω την Ακαδημία, η οποία με ψήφισε. Ο καθένας αξιολογείται μ’ αυτά που κάνει. Εγώ –και ας είμαι ακαδημαϊκός- αυτό που έχω να πω θα το πω. Κανένας δεν θα μου απαγορεύσει να μιλάω ελεύθερα. Άλλωστε, ανέκαθεν μιλούσα. Έχω εκδώσει πάνω από 15 βιβλία. Το αγαπημένο μου βιβλίο είναι το «Σκοτεινό χρονικό».

-Και τώρα;

Δ. Μ. Μας έμεινε ο τουρισμός, αλλά ούτε και αυτόν τον πουλάμε σωστά. Για μένα οι πολιτικοί στην Ελλάδα φταίνε πάρα πολύ για την πορεία του Έλληνα. Τον γέμισαν με κολακείες, ρουσφέτια, για να τους ψηφίσει. Θα ήθελα όλοι οι πολιτικοί να φύγουν από τη Βουλή και να έρθουν νέοι. Αυτοί δεν έχουν τσίπα. Τους φτύνουν στο δρόμο κα αυτοί λένε ψιλή βροχούλα έπιασε…

-Ποιο είναι το ελάττωμα του Έλληνα;

Δ. Μ. Η διχόνοια. Ο Κάλβος έλεγε ότι ένα μεγάλο μαύρο πουλί πάνω από την Ελλάδα…Η διχόνοια…Ωστόσο, έχει και ένα ελαφρυντικό ο Έλληνας…Έχασε την αναγέννηση, τον διαφωτισμό, 400 χρόνια τουρκική σκλαβιά είναι πολλά.

-Θα τα καταφέρουμε να βγούμε από την κρίση;

Δ. Μ. Εδώ βγήκαμε από έξι χρόνια γερμανική κατοχή! Είναι θέμα επιβίωσης. Ο άνθρωπος αν δεν τα καταφέρει γίνεται άγριο θηρίο. Ο κομμουνισμός απέτυχε γιατί στην οικονομία δεν άφηνε διέξοδο στους ανθρώπους. Γιατί δεν επικοινώνησε με την ελεύθερη οικονομία, με την αγορά. Αυτή τη στιγμή ο καπιταλισμός, οι αγορές, οι πολυεθνικές χτυπάνε τα κράτη, το σύστημα. Ζούμε έναν τρίτο οικονομικό παγκόσμιο πόλεμο…Αλλά οι Ευρωπαίοι δεν μπορούν να απαλλαγούν τόσο εύκολα από την Ελλάδα, γιατί δεν μπορούν να προβλέψουν αν θα ξηλωθούν και αυτοί με την χρεοκοπία μας. Αφήστε που η γεωστρατηγική μας θέση είναι για αυτούς πάντα ένα ζητούμενο.

-Και πως θα σωθούμε;

Δ. Μ. Από το μίξερ; Δυστυχώς αφομοιωθήκαμε όλοι μαζί στον αμερικανικό τρόπο ζωής και σκέψης. Η παγκοσμιοποίηση τώρα χτυπιέται από τις αγορές…

-Με τον Θεό τι σχέση έχετε;

Δ. Μ. Θαυμάζω τον Χριστό για όσα είπε και αγαπώ την Παναγία για την αντοχή της. Ζωγράφισα το εσωτερικό σε ένα εκκλησάκι στην Ανάβυσσο, στην Παλαιά Φωκαία, την Παναγία την Καταφυγιότισσα. Αγιογράφος δεν είμαι. Το έφτιαξα όπως το ένιωσα εκείνη την στιγμή. Έβαλα ένα μάτι που βλέπει ο Θεός, και ζωγράφισα τον Χριστό και την Παναγία. Και τεράστιους αγγέλους. Μπήκε ένας δεσπότης στο εκκλησάκι και μου είπε «κ. Μυταρά, είστε καλά; Τι κάνετε; Που είναι το τέμπλο; Οι άγιοί μας;». ήταν τόσο φοβισμένος, σαν να είχε δει τον διάβολο! Εγώ έτσι είδα τον Θεό. Τον Θεό τον βλέπω γύρω μου στη φύση! Ο Θεός καταγράφεται στο χώρο!
 

-Πιστεύετε στη μετά θάνατον ζωή;

Δ. Μ. Όχι. Και ο Λάζαρος δεν μας έδωσε και απαντήσεις…(γέλια). Πιστεύω εδώ ότι είναι η κόλαση, εδώ και ο παράδεισος. Η εκκλησία μάς λέει ζήστε μια ενάρετη ζωή και θα ανταμειφθείτε, θα απολαύσετε, θα δικαιωθείτε στους ουρανούς. Σκεφτείτε τον Άγιο Πέτρο τι δουλειά θα έχει να κάνει…Δεν θα ήθελα να είμαι στη θέση του. Για μένα η κόλαση δημιουργείται όταν λείπει ο παράδεισος. Ο παράδεισος για μένα είναι η συμφιλίωση με τον εαυτό μας, η αγάπη για τους άλλους, η επικοινωνία με τη φύση και το περιβάλλον και το μέτρο.

-Ποιο είναι το νόημα της ζωής;

Δ. Μ. Η ζωή είναι ένα ταξίδι! Τραβάς κουπί και πας. Και αυτά που έγιναν και αυτά που δεν έγιναν και αυτά που ξεκίνησαν και αυτά που τελείωσαν, όλα είναι ένας δρόμος. Ο βασικός νόμος του σύμπαντος είναι ο χώρος και ο χρόνος. Ο άνθρωπος μεγαλώνει και αλλάζει συνέχεια. Η βασική αρχή της ζωής είναι η αλλαγή. Όλα αλλάζουν, επαναλαμβάνονται μ’ άλλη μορφή, αναδιαπραγματεύονται, όπως η αναδιαπραγμάτευση του χρέους…(γέλια).

-Εσείς είστε ευτυχισμένος από το ταξίδι;

Δ. Μ. Ναι. Κάποτε ένας ζωγράφος μου είπε: «Όταν κατάλαβα ότι ήμουν ένα τίποτε, ότι δεν έγινα ποτέ καλός ζωγράφος, ήταν αργά. Είχα γίνει πλούσιος και διάσημος»! Δεν ζωγράφισα ποτέ από φιλοδοξία, γι’ αυτό είμαι και ευτυχής!

*(Δημήτρης Μυταράς 1934 – 16/2/2017. Η συνέντευξη του μεγάλου ζωγράφου παραχωρήθηκε στην Μαρία Ανδρέου, στις 16 Φεβρουαρίου 2011, για την εφημερίδα «Παρόν»).